Binnen het opleidingsprogramma van In2Talent behandelen we verschillende onderwerpen met betrekking tot persoonlijke ontwikkeling. Het Roos van Leary model is hier een van. In dit artikel zoomen we dieper in op dit model. Dit doen we door middel van een introductie, uitleg en een voorbeeld van een situatie waarin het model kan worden toegepast.
Ontstaan van het model
De Roos van Leary is een model dat in 1957 ontwikkeld is door Timothy Leary, een Amerikaanse psycholoog. Leary onderzocht en observeerde interpersoonlijk gedrag en verschillende communicatiestijlen, en kwam er gaandeweg achter dat gedragspatronen voorspelbaar zijn. Hieruit ontstond een helder schema dat laat zien hoe mensen op elkaar reageren.
Doel
Het model wordt gebruikt om inzicht en invloed te krijgen op interactie tussen mensen. Het doel is niet om jezelf of een ander in een hokje te stoppen, maar juist om meer duidelijkheid te geven in communicatiegedrag en het effect hiervan op anderen. Dit kan bijvoorbeeld op de werkvloer zijn of in een privé situatie.
Patronen
Een actie van een ander kan een bepaalde reactie bij jezelf aanwakkeren. Dit geldt ook andersom.
Door je gedragspatronen inzichtelijk te hebben en je meer bewust te worden van je voorkeurgedragingen, wordt het duidelijker wat voor effect dat op een ander veroorzaakt. Zo kun je het model in je voordeel gebruiken. Er gelden 4 patronen:
1. Agressief gedrag roept opstandig gedrag op
2. Concurrerend gedrag roept wantrouwig gedrag op
3. Leidend gedrag roept afhankelijk gedrag op
4. Helpend gedrag roept aanpassend gedrag op
Bovenstaande patronen gelden ook omgekeerd (opstandig roept agressief op, etc.). Daarnaast bestaat de Roos uit een horizontale en verticale as. Op de horizontale as gaat het om samen en tegen: samen staat voor verbondenheid en contact, tegen wijst op afstand. Op de verticale as gaat het om boven of beneden: boven staat voor controle en dominantie, en beneden het ontbreken daarvan.
Van tegen naar samen
Stel, je zit in een lastige situatie op werk. Een collega schiet in de weerstand over een lopend project, is uitermate kritisch en blijft hameren op wat er allemaal misgaat (Boven-Tegen). Je voelt de neiging om direct in de verdediging te schieten of stilzwijgend te protesteren (Onder-Tegen). Hoe kun je hier de Roos van Leary effectief inzetten en hoe ga je van tegen naar samen? Enkele tips om een situatie als deze aan te vliegen zijn:
- Stap niet in de aanval of verdediging: De aanvallende houding kan een opstandige tegenreactie veroorzaken. Kies er bewust voor om niet mee te gaan in het ‘Tegen’-kwadrant. Tegen-gedrag roept namelijk automatisch nieuw tegen-gedrag op. Focus op wat je zou willen dat er veranderd. Wil je dat je collega de leiding neemt, of je juist helpt?
- Kies bewust voor de Samen-kant: Reageer constructief en coöperatief. Door zelf een andere positie aan te nemen, kun je de situatie als het ware ombuigen van ’tegen’ naar ‘samen’.
- Gebruik ‘Samen-Onder’ (Volgend/Meewerkend): Stel open vragen en probeer de zorgen van je collega te begrijpen. Dit kan de spanning verlagen en je collega zal zich eerder gezien en/of gehoord voelen, waardoor er ruimte gecreëerd wordt om zelf een oplossing of voorstel in te brengen.
Tot slot
Je zult met het gebruik van het Roos van Leary model geen totale controle hebben op hoe een ander reageert. Het model is immers een vereenvoudigde weergave van de complexe werkelijkheid van menselijk gedrag. Wel kun je meer bewustwording creëren en de dynamiek van een gesprek of situatie veranderen door zelf een andere positie te kiezen. Dit vergt in het begin wat oefening, maar kan op termijn bijdragen aan een duidelijke en effectieve manier van communiceren.
